VAR Nedir, Nasıl Çalışır?

VAR nedir?

VAR (Video Assistant Referee — video yardımcı hakem), maçı video görüntüleri üzerinden izleyen ve sınırlı durumlarda hakeme inceleme önerebilen bir maç görevlisidir. Kural metnindeki çerçevesi IFAB'ın VAR Protokolü'nde çizilir.

Protokolün iki taşıyıcı ilkesi vardır:

• Hakem her durumda önce kendi kararını verir; "karar yok" seçeneği kurallara göre mümkün değildir.
• VAR karar veremez, yalnızca inceleme önerir. İncelemeyi başlatma yetkisi ve nihai karar her zaman saha hakemindedir.

Bu yüzden "VAR kararı" diye bir şey teknik olarak yoktur; VAR'ın katkısıyla verilmiş bir hakem kararı vardır.

VAR hangi pozisyonlara bakar?

VAR'ın görev alanı kapalı bir listeyle sınırlıdır. Maç sonucunu doğrudan etkileyen şu durumlar incelenebilir:

Tablo 1 — VAR'ın dört temel görev alanı (IFAB VAR Protokolü)

IFAB, 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 2026/27 değişiklikleriyle bu listeye eklemeler yaptı:

• Açıkça hatalı ikinci sarı karttan doğan kırmızı kartlar da incelenebilir. Daha önce ikinci sarıya bağlı ihraçlar kapsam dışıydı.
• Kimlik karışıklığı, kartın yanlış takıma verildiği durumları da kapsayacak biçimde genişletildi.
• Açıkça hatalı verilen köşe vuruşu, oyunun yeniden başlamasını geciktirmeden anında tamamlanabilecekse incelenebilir. Bu madde zorunlu değil, lig tercihine bırakılmış bir seçenektir.

Listede olmayan hiçbir şey VAR'a taşınamaz: taç kararları, sıradan sarı kartlar ve serbest vuruşların büyük bölümü kapsam dışıdır.

"Açık ve bariz hata" ne demek?

VAR'ın devreye girme eşiği yüksektir. Protokolün ifadesiyle inceleme ancak "açık ve bariz hata" (clear and obvious error) ya da "gözden kaçmış ciddi olay" (serious missed incident) durumunda yapılır.

Bunun pratikteki anlamı şudur: görüntü, hakemin ilk kararının açıkça yanlış olduğunu göstermiyorsa ilk karar geçerli kalır. Yorum payı olan, "öyle de verilebilir böyle de" denen pozisyonlar VAR'la değişmez. VAR bir yeniden yargılama mekanizması değil, bariz yanlışları ayıklama mekanizmasıdır.

İnceleme nasıl işler: iki tür inceleme var

Yalnızca VAR ile inceleme (VAR-only)

Ölçülebilir, olgusal durumlar için kullanılır: ihlalin veya oyuncunun konumu (ofsayt), topa temas noktası, ihlalin ceza sahasının içinde mi dışında mı olduğu, topun oyun dışına çıkıp çıkmadığı. Bu tür kararlarda hakem saha kenarındaki monitöre gitmeden VAR'ın bildirdiği bulguyla kararını günceller.

Sahada inceleme (OFR)

Yorum gerektiren durumlar için kullanılır: faulün şiddeti, ofsaytta müdahalenin niteliği, elle oynama değerlendirmesi. Hakem saha kenarındaki monitöre gidip pozisyonu kendisi izler ve kararını verir.

İki tür için de geçerli olan ilkeler:

• İnceleme sürecinde süre sınırı yoktur; protokol doğruluğu hızın önüne koyar.
• Hakem inceleme boyunca görünür olmak zorundadır; süreç şeffaf yürür.
• Oyuncuların ve teknik ekibin hakemin etrafını sarması, inceleme talep etmesi yasaktır. Kurallarda takımlara tanınmış bir "itiraz hakkı" (challenge) yoktur.

AVAR kimdir?

AVAR (yardımcı video hakem), VAR ekibinde görev yapan ikinci video hakemidir. VAR bir pozisyonu kontrol eder ya da incelerken AVAR canlı oyunu izlemeyi sürdürür; gerekirse oyunun durdurulması ya da yeniden başlatılmaması için hakemle iletişim kurar. Görev tanımı Oyun Kuralları'nın diğer maç görevlilerini düzenleyen 6. maddesinde yer alır.

Süper Lig'de VAR: tarihçe ve işleyiş

Türkiye'de VAR ilk kez 2017-18 sezonunun 10. haftasında (28-30 Ekim 2017) üç maçta, karara etki etmeyen çevrim dışı deneme olarak çalıştırıldı. TFF bu adımı FIFA ve IFAB ile yaklaşık iki yıllık görüşmenin ardından atmıştı.

2018-19 sezonundan itibaren sistem kalıcı olarak uygulanmaya başlandı: Süper Lig'in tüm maçları ile 1. Lig play-off etabında kullanıma girdi. 1. Lig'in tamamına yayılması ise 2022-23 sezonuyla oldu.

Bugün Süper Lig ve 1. Lig maçlarının VAR süreci, stadyumlarda değil, İstanbul Beykoz Riva'daki TFF Hasan Doğan Millî Takımlar Kamp ve Eğitim Tesisleri içindeki merkezî VAR odasından yürütülür. Her maçın VAR ve AVAR'ı bu merkezde görev yapar.

VAR kayıtları neden ve nasıl yayımlanıyor?

TFF, Şubat 2024'te aldığı kararla 2023-24 sezonunun 26. haftasından itibaren hakemin saha kenarı monitörüne çağrıldığı pozisyonların VAR konuşmalarını sesli ve görüntülü olarak yayımlamaya başladı. Kayıtlar, haftanın tüm maçları tamamlandıktan bir gün sonra TFF'nin YouTube ve Facebook hesaplarından paylaşılır.

Kapsamı bilmek önemli: yayımlanan yalnızca sahada inceleme (OFR) pozisyonlarıdır. Hakemin monitöre gitmediği VAR-only incelemelerin iletişimi bu uygulamanın dışındadır.

Bu düzenli uygulamadan önce TFF, Ocak 2023'te iki maçın VAR kayıtlarını tek seferlik olarak kamuoyuyla paylaşmış ve ilgili maçlarda önemli hakem hataları tespit edildiğini açıklamıştı.

Yarı otomatik ofsayt VAR'ın neresinde?

Yarı otomatik ofsayt teknolojisi (SAOT), VAR ekibine ofsayt kararlarında hız ve tekrarlanabilirlik kazandıran bir destek aracıdır; bağımsız bir karar sistemi değildir. FIFA'nın 2022 Dünya Kupası'ndaki kurulumunda sistem, stat çatısına yerleştirilmiş 12 özel kamerayla her oyuncunun en fazla 29 vücut noktasını saniyede 50 kez izler; topun içindeki sensör saniyede 500 kez veri gönderir.

Sistem ofsayt çizgisini ve topun oynandığı anı önerir; VAR ekibi bu öneriyi manuel olarak doğrular, karar yine hakeme iletilir. Aynı verilerden üretilen üç boyutlu animasyon, kararın ardından tribün ekranlarında ve yayında gösterilir.

Türkiye'de SAOT, 2023-24 sezonunun ikinci yarısından itibaren (20. haftadan başlayarak) Süper Lig'de kullanılmaya başlandı; TFF'nin duyurusuna göre Türkiye bu sistemi Avrupa liglerinde İtalya'dan sonra uygulamaya alan ikinci ülke oldu. Yirmi Süper Lig stadına kamera ve altyapı kurulumu tamamlandı; futbolcuların 29 vücut noktası taranıyor ve görüntüler eş zamanlı olarak Riva'daki VAR Merkezi'ne aktarılıyor.

Ofsaytın kural tarafı bu sayfanın konusu değildir; ofsayt kuralı sayfası yayımlandığında bu bölümden bağlantı verilecektir.

Sıkça sorulan sorular

İlgili sayfalar