Seri Penaltı Atışları Nasıl Yapılır?

Seri penaltılar ne zaman devreye girer?

Seri penaltı atışları, mutlaka bir kazanan çıkması gereken eleme maçlarında eşitliği bozmak için kullanılan üç yöntemden biridir (Madde 10; diğer ikisi deplasman golü kuralı ve uzatma devreleridir — hangisinin uygulanacağını ilgili müsabakanın statüsü belirler).

Türkiye'de bugünkü kullanım alanı kupalardır: Ziraat Türkiye Kupası'nın tek maçlı turları ile Süper Kupa'da, normal süre berabere biterse önce 15'er dakikalık iki uzatma devresi oynanır; eşitlik yine bozulmazsa seri penaltılara geçilir. Lig maçlarında seri penaltı yoktur — puan sistemi eşitliği zaten taşıyabilir.

Başlamadan önce: yazı tura ve katılım şartları

Hakem seriden önce iki kez yazı tura atar. İlk atış, penaltıların hangi kalede kullanılacağını belirler. İkinci atışı kazanan takım ise ilk atışı mı yoksa ikinci atışı mı kullanacağını seçer.

Katılım şartları kesin çizgilerle tanımlanır:

• Yalnızca maçın bittiği anda sahada olan — sakatlık ya da ekipman düzeltme gibi nedenlerle geçici olarak saha dışında bulunanlar dahil — oyuncular atış kullanabilir. Kulübedeki oyuncu seriye giremez.
• Bir takımın oyuncu sayısı rakibinden fazlaysa (örneğin rakip kırmızı kart görmüşse), fazla olan taraf sayısını rakibe eşitlemek zorundadır. Seri dışı bırakılan oyuncu atışlara katılamaz.
• Atış kullanan oyuncu ile iki kaleci dışındaki tüm katılımcılar orta yuvarlağın içinde bekler. Atışı kullanan takımın kalecisi, kale çizgisi ile ceza sahası çizgisinin kesiştiği noktada durur.

Atışlar nasıl ilerler?

Takımlar dönüşümlü olarak beşer atış kullanır ve her atışı farklı bir oyuncu yapar. Bir takım matematiksel olarak yetişilemez bir fark yakaladığında — örneğin skor 3-0 iken rakibin iki atışı kalmışsa — kalan atışlar kullanılmaz.

Beş atış sonunda eşitlik bozulmamışsa seri aynı sayıda atışla sürer ve bir takım diğerinden bir gol fazla attığı anda biter. Bu aşama günlük dilde çoğu zaman İngilizce adıyla "sudden death" olarak anılır; kural metnindeki tek ölçüt aynı sayıda atış sonunda fark oluşmasıdır.

Sıraya ilişkin iki ayrıntı sık yanlış bilinir:

• Atış sırası hakeme bildirilmez; hangi oyuncunun kaçıncı atışı kullanacağı tümüyle takımın kararıdır.
• Uygun oyuncuların tamamı birer atış kullanmadan hiç kimse ikinci atışını yapamaz. Herkes attıktan sonra seri ikinci tura girer ve takımlar bu turda sıralamayı değiştirebilir.

Atış, top durduğunda, oyun dışına çıktığında ya da hakem bir ihlal nedeniyle oyunu durdurduğunda tamamlanmış sayılır; atıcı topa ikinci kez oynayamaz. Maç içinde görülen sarı kartlar ve sözlü uyarılar seriye taşınmaz.

Kaleci için kurallar

Madde 14'ün konumu şartı seride de geçerlidir: top ayakla oynandığı anda kalecinin en az bir ayağının bir bölümü kale çizgisine temas etmeli, çizgiyle aynı hizada ya da gerisinde olmalıdır. Kaleci bu şartı bozmadan çizgi üzerinde yana hareket edebilir; "kıpırdamak yasak" diye bir kural yoktur.

Seri sırasında kaleci devam edemeyecek duruma gelirse yerine, sayı eşitleme nedeniyle seri dışı kalmış bir oyuncu ya da — takımın oyuncu değişikliği hakkı kalmışsa — kadroda yazılı bir yedek alınabilir. Ayrıca uygun durumdaki herhangi bir saha oyuncusu, serinin herhangi bir anında kaleciyle yer değiştirebilir.

İhlaller nasıl sonuçlanır?

Tablo 1 — Seri penaltıda ihlal sonuçları (IFAB Madde 10 · Madde 14)

2026/27'de ne değişti?

IFAB'ın 2026/27 sürümüyle yürürlüğe giren değişiklik listesinde seriyi ilgilendiren iki madde vardır:

• Kazara çift temas işlemi kural metnine kalıcı olarak işlendi: gol olduysa atış tekrarlanır, olmadıysa kaçmış sayılır. (Daha önce 31 no'lu genelgeyle duyurulmuştu.)
• Atıcı ve kalecinin aynı anda ihlal yaptığı durumda atıcıya verilen otomatik sarı kart kaldırıldı; atış kaçmış sayılmaya devam eder.

Serinin beşer atış, katılım ve sıra kuralları değişmedi.

Türkiye'de hangi maçlarda seri penaltı var?

Ziraat Türkiye Kupası 2026-27'den itibaren tümüyle eleme usulüne döndü: beş ön eleme turu, son 16, çeyrek final, iki maçlı yarı final ve tek maçlık final. Statüye göre yarı final dışındaki tüm turlar tek maçtır; eşitlik bozulmazsa 15'er dakikalık iki uzatma devresi, ardından seri penaltılar uygulanır.

İki maçlı yarı finalde toplam skora bakılır — deplasman golü kuralı yoktur. Toplam eşitse ikinci maçın sonunda uzatma oynanır, eşitlik sürerse seri penaltılara geçilir.

Süper Kupa, ligin ilk iki takımı ile kupa finalistlerinden oluşan dört takımla tarafsız sahada oynanır; yarı final ve finalde beraberlik hâlinde uzatma, ardından seri penaltılar uygulanır.

Hafızalara kazınan seri penaltılar

Samsunspor 0-0 Trabzonspor (seri penaltılarla 1-3), Ziraat Türkiye Kupası çeyrek finali, 23 Nisan 2026. Normal süre ve uzatma golsüz kapandıktan sonra Trabzonspor, kaleci Onana'nın kurtarışlarıyla seriyi 3-1 kazanarak yarı finale yükseldi.

Galatasaray 0-0 Arsenal (seri penaltılarla 4-1), UEFA Kupası finali, 17 Mayıs 2000. Kopenhag'daki final golsüz bittikten sonra Galatasaray seriyi 4-1 alarak bir Türk kulübünün ilk Avrupa kupasını kazandı.

Sıkça sorulan sorular

İlgili sayfalar